Χτίζοντας την ιστορία με το «μαγικό εάν»

του Λευτέρη Γιαννακουδάκη

Η γραφή είναι ένα παιχνίδι ερωταποκρίσεων, το οποίο παίζεται επανειλημμένα αλλάζοντας απαντήσεις, έως το σημείο που η ιστορία φτάνει στην ολοκλήρωσή της. Αυτό που ξεκινάει την έμπνευση συχνά είναι μια ιδέα η οποία έρχεται στο μυαλό μας. Σκεφτόμαστε π.χ. ότι θα θέλαμε να γράψουμε μια ιστορία για έναν ψαρά που χάθηκε στη θάλασσα και βρέθηκε σ’ ένα μαγικό νησί ή ότι θέλουμε να γράψουμε μια άλλη ιστορία για τη μοναξιά σε μια μεγαλούπολη. Από το στάδιο της ιδέας έως το σημείο της ολοκλήρωσης ενός κειμένου μεσολαβούν πολλά βήματα, αλλά το πιο βασικό είναι να βρούμε την ιστορία και το θέμα της. Η ιδέα από μόνη της δεν αρκεί, θα πρέπει να χτιστεί βήμα βήμα, λέξη λέξη, σκηνή σκηνή, μέσα από το φίλτρο του κάθε συγγραφέα. Αν δύο άνθρωποι έχουν την ίδια βασική ιδέα, θα γράψουν σίγουρα δύο διαφορετικές ιστορίες.

Όταν γράφετε μια ιστορία, καλό θα είναι να έχει έναν ισχυρό πυρήνα, ή, όπως είναι ο διεθνής όρος, μια καθαρή προϋπόθεση (premise). Ο πυρήνας είναι η διατυπωμένη με βασικούς όρους πλοκής ιδέα που κολλάει στο μυαλό σας, ένα συναρπαστικό σκηνικό ή μια συναρπαστική κατάσταση που οδηγεί σ’ ένα αναπότρεπτο φινάλε και που κάνει τους άλλους να θέλουν να μάθουν περισσότερα γι’ αυτό. Είναι, θα λέγαμε δανειζόμενοι μαθηματικούς όρους, η ικανή και αναγκαία συνθήκη για να υπάρξει το λογοτεχνικό κείμενο. Συχνά ταυτίζεται με το επονομαζόμενο «μαγικό εάν», μία υπόθεση πάνω στην οποία στηρίζεται η ιστορία, ένας όρος που εισήγαγε πρώτος στην υποκριτική ο Κονσταντίν Στανισλάφσκι,[i] μια υπόθεση που πρέπει να γίνει από τον δημιουργό τόσο πιστευτή, ώστε να είναι ικανή να δώσει κίνηση σε έναν βασικό χαρακτήρα και να ωθήσει τον αναγνώστη να διαβάσει την ιστορία.

Ο Robert McKee, στο βιβλίο του Story, ορίζει τον πυρήνα ως την «ονειρική υπόθεση που διατρέχει το μυαλό, ξεκλειδώνοντας την πόρτα μίας φαντασιακής χώρας, όπου τα πάντα είναι δυνατόν να συμβούν».[ii]

Χρησιμοποιώντας το «μαγικό εάν» ως πυρήνα

Το να κάνετε υποθέσεις μπορεί να αποδειχτεί πολύ χρήσιμο για να αποσαφηνίσετε την αρχική σας ιδέα, αλλά και να γράψετε την περίληψή της, όταν θέλετε να την καταθέσετε σε κάποιον εκδοτικό οίκο.

Στην ουσία κάθε ιστορία εμπεριέχει ένα «μαγικό εάν». Τι θα γινόταν εάν ένας άνθρωπος ξυπνούσε ένα πρωί μεταμορφωμένος σε κατσαρίδα; Τι θα γινόταν εάν ένας Αμερικανός στρατιώτης, που ήταν παρών στην καταστροφή της Δρέσδης μπορούσε να ταξιδέψει μπρος πίσω στο χρόνο; Τι θα γινόταν εάν ένας μεσοαστός Γάλλος σκότωνε χωρίς λόγο έναν Άραβα; Οι απαντήσεις στις προηγούμενες ερωτήσεις είναι: Η «Μεταμόρφωση» του Φραντς Κάφκα, το «Σφαγείο Νούμερο 5» του Κερτ Βόνεγκατ, «Ο Ξένος» του Αλμπέρ Καμύ. Αυτό θα γινόταν, σύμφωνα με τους συγκεκριμένους συγγραφείς, που έδωσαν τις δικές τους απαντήσεις στο πρώτο αλλά και στα επακόλουθα ερωτήματα. Αν δεν υπήρχε η απορία του συγγραφέα και η ανάγκη του να μάθει, δε θα γινόταν τίποτα…

Παρατηρήστε ότι όλες οι προηγούμενες υποθέσεις είναι σύντομες και προβοκατόρικες, ενώ οδηγούν σε επόμενες ερωτήσεις. Η διαδικασία των ερωταποκρίσεων είναι αυτή που οδηγεί τη δομή της ιστορίας. Η τεχνική φαντάζει απλή, αλλά θέλει υπομονή και επιμονή. Θέτουμε μία υπόθεση και απαντάμε στην πιο άμεση συνέπειά της. Π.χ. «Τι θα γινόταν εάν ένας σαραντάχρονος οικογενειάρχης ξυπνούσε ένα πρωί και ανακάλυπτε ότι όλη η οικογένειά του είχε εξαφανιστεί από το σπίτι χωρίς να αφήσει κάποιο στοιχείο;» Η πρώτη απάντηση είναι ότι θα άρχισε να παίρνει τηλέφωνο να τους βρει. Τι θα γινόταν αν κανείς δεν απαντούσε στο τηλέφωνο; Θα επικοινωνούσε νοσοκομεία και αστυνομία. Τι θα γινόταν αν ούτε κι εκεί έβρισκε κάτι; Εδώ είναι το σημείο που ξεκινάει η ιστορία, στην αμέσως επόμενη απάντηση, η οποία περιέχει το απρόβλεπτο στοιχείο και δεν μπορεί να απαντηθεί, αν δεν γνωρίζουμε τα βασικά συστατικά μας: το χαρακτήρα και το θέμα μας. Φυσικά η απάντηση σ’ αυτήν, αλλά και σε κάθε ερώτηση, δεν είναι μόνο μία, και καλό θα είναι να δοθεί με διαφορετικούς τρόπους πριν καταλήξουμε στην τελική. Έχουμε όμως ήδη φτιάξει ένα καλό υλικό, ένα κίνητρο για να μπούμε πιο βαθιά στον κόσμο της ιστορίας μας. Κι όλα αυτά γιατί διατυπώσαμε τρεις συνεχόμενες, απλές ερωτήσεις.

Συστατικά ενός πραγματικά ισχυρού πυρήνα

Ένας πραγματικά καλός πυρήνα θα πρέπει:

  • να είναι σύντομος
  • να είναι προκλητικός
  • να μπορεί να διατυπωθεί με ένα ενδιαφέρον «μαγικό εάν»
  • να περιέχει έναν χαρακτήρα, μία σύγκρουση κι ένα αφηγηματικό δόλωμα (narrative hook[iii])
  • να αποκαλύπτει έναν ευρύτερο κόσμο, ανοιχτό σε εξερεύνηση
  • να είναι το πολύ 25-30 λέξεις
  • να παθιάζει το/τη συγγραφέα
  • να διατυπώνεται σε ενεστώτα
  • να μπορεί να γίνει αντιληπτό ακόμα και από ένα παιδί 15 ετών

Αρκετοί συγγραφείς χάνουν πολύ χρόνο προσπαθώντας να βελτιώσουν μία ιστορία η οποία δεν είναι άξια λόγου, γιατί ο πυρήνας της είναι αδύναμος. Πολλοί μεγάλοι συγγραφείς προτείνουν να συνθέσετε τον πυρήνα πριν γράψετε την ιστορία.

[i]Stanislavski, Constantin: An Actor Prepares, Theatre Arts, Νέα Υόρκη, 1936 [Κονσταντίν Στανισλάφσκι, Ένας Ηθοποιός Δημιουργείται, μτφ. Άγγελος Νίκας, εκδ. Γκόνης, 1999, σελ. 60].
[ii] Robert McKee, Story, Audiobook.
[iii] Μία λογοτεχνική τεχνική η οποία χρησιμοποιείται στην αρχή της ιστορίας, για να δελεάσει τον αναγνώστη. Το αφηγηματικό δόλωμα (narrative hook) σε ιδανικές περιπτώσεις αποτελεί την εναρκτήρια σκηνή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s