Πτώση και άνοδος του χαρακτήρα

Με αφορμή τις ταινίες “Southpaw” και “Inside Out”

του Λευτέρη Γιαννακουδάκη

 Στις περισσότερες κινηματογραφικές ιστορίες η κατάσταση του ήρωα διαγράφει μία πορεία, ένα τόξο (arc), το οποίο μπορεί είτε να εκτείνεται προς τα κάτω και να καταλήγει σε άνοδο, είτε να εκτείνεται προς τα πάνω και να καταλήγει σε κάθοδο. Στην πρώτη περίπτωση μιλάμε για ιστορίες πτώσης και ανόδου, ενώ στη δεύτερη για ιστορίες ανόδου και πτώσης. Δύο καινούργιες ταινίες, το “Southpaw”, που αποδόθηκε «Ο Αριστερόχειρας», και το “Inside Out”, που αποδόθηκε «Τα Μυαλά που Κουβαλάς», ακολουθούν την πρώτη πορεία, η οποία είναι και η πιο συνηθισμένη που συναντάμε. Παρόλα αυτά, η καθεμιά τους έχει το δικό της πρωτότυπο σενάριο και οι διαφορές ανάμεσα στην εξέλιξη των ιστοριών είναι αυτές που κάνουν τη δεύτερη να ξεχωρίζει αισθητά από την πρώτη.

Ένα ερώτημα που προκύπτει είναι αν μπορούμε να συγκρίνουμε δύο ταινίες που ανήκουν σε δύο διαφορετικά γένη, ένα δράμα το “Southpaw” (drama, action, sports, σύμφωνα με το imbd), και μία παιδική το “Inside Out” (animation, comedy, adventure). Όμως αν τις εξετάσουμε προσεκτικά θα δούμε ότι έχουν παρόμοια σεναριακή δομή ακολουθώντας το πρότυπο της «πτώσης και ανόδου». Το πρότυπο αυτό ξεκινάει με το βασικό χαρακτήρα στην κορυφή, ακολουθεί μία αρχική, απότομη, πτώση η οποία ακολουθείται από την προσπάθειά του για άνοδο. Λίγο πριν το τέλος πέφτει σε ένα ακόμα χαμηλότερο σημείο σε σχέση με την αρχική πτώση, από το οποίο ο ήρωας καταφέρνει να ξεφύγει με την ύστατη προσπάθεια και σύγκρουση, που τον οδηγούν στην επιτυχία και στη συνειδητοποίηση.

Και στις δύο ταινίες ο βασικός χαρακτήρας στην αρχή βρίσκεται στην κορυφή, στην καλύτερη έως τώρα κατάσταση της ζωής του. Ας δούμε τους δύο βασικούς χαρακτήρες. Στο “Southpaw” είναι ένας σκληροτράχηλος μποξέρ, ο οποίος καταφέρνει στην πρώτη σκηνή για άλλη μια φορά να υπερασπιστεί τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή. Ο συγκεκριμένος ήρωας έχει μία πανέμορφη γυναίκα, που τον υπεραγαπά κι εκείνος τη λατρεύει, μία καταπληκτική κόρη, ένα όμορφο σπίτι, χρήματα, διασημότητα. Ποιο είναι το πρόβλημά του; Ότι δεν ξέρει πότε να σταματήσει και δεν ελέγχει τα νεύρα του. Δέχεται και δίνει συνεχώς χτυπήματα χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι αυτά συσσωρεύονται και μπορεί να τον οδηγήσουν στην καταστροφή, όπως και συμβαίνει. Υπάρχει ένα πλάνο μετά την αρχική νίκη του που τον δείχνει πάνω στα σκοινιά, κυριολεκτικά on top of the world. Κι όταν ο χαρακτήρας είναι on top of the world, μπορεί να πάει μόνο κάτω. Σε μία κοινωνική εκδήλωση ο βασικός ήρωας χάνει την ψυχραιμία του και επιτίθεται σ’ έναν πυγμάχο που τον προκαλεί και προσβάλει τη γυναίκα του. Ο προσωπικός φρουρός του αντιπάλου του τραβάει πιστόλι, η σφαίρα καρφώνεται στην κοιλιά της γυναίκας του ήρωα, εκείνη πεθαίνει, ο κόσμος αρχίζει να διαλύεται. Γίνεται επιθετικός, χάνει τον επόμενο αγώνα, επιτίθεται στο διαιτητή, χάνει την άδεια πυγμαχίας, όλα του τα χρήματα, το σπίτι, το αυτοκίνητο και τελικά και την κόρη του, που καταλήγει προσωρινά σε ίδρυμα. Σε μία κρίσιμη σκηνή ο ήρωας τρακάρει το αυτοκίνητό του επίτηδες και μπαίνοντας μέσα στο σπίτι του καταλήγει αιμόφυρτος στο πάτωμα – κάτω. Ο κανόνας λέει, «όταν ο βασικός ήρωας πέφτει, πρέπει να πιάσει πάτο» κι αυτό συμβαίνει και στις δύο περιπτώσεις, μόνο που ο πάτος, το χαμηλότερο σημείο πρέπει να είναι κοντά στο τέλος της ταινίας όπως αναφέραμε και όχι στη μέση.

Στη δεύτερη ταινία βασικός ήρωας είναι η Χαρά, όχι κάποιο κορίτσι ή γυναίκα, αλλά η Χαρά ως προσωποποίηση του αντίστοιχου αισθήματος ενός μικρού κοριτσιού, της Ράιλι. Βλέπετε η ιδέα της ταινίας αυτής βασίζεται στην προσωποποίηση των πέντε βασικών αισθημάτων που υπάρχουν μέσα μας: Χαρά, Λύπη, Φόβος, Θυμός, Αηδία. Βασικός ήρωας δεν είναι η Ράιλι, αλλά η Χαρά, γιατί είναι ο χαρακτήρας που κινεί τη δράση και υφίσταται, όπως θα δούμε, τη μέγιστη μετάβαση. Η Χαρά λοιπόν είναι ο κεντρικός χαρακτήρας της ταινίας, η οποία στην αρχή βρίσκεται στην κορυφή, θρονιασμένη στην πολυθρόνα του Κέντρου Ελέγχου, καθώς το κοριτσάκι μέσα στο οποίο κατοικεί έχει μία ευτυχισμένη ζωή. Η Χαρά έχει σχεδόν συνέχεια τον έλεγχο του κοριτσιού, ενώ τα υπόλοιπα συναισθήματα λειτουργούν επικουρικά κι έπειτα από δική της άδεια. Όταν όμως η οικογένεια της Ράιλι μετακομίζει από τη Μινεσότα στο Σαν Φρανσίσκο κι εκείνη χάνει το σπίτι και τους φίλους της, η Λύπη αρχίζει να αναλαμβάνει τον έλεγχο, με αποτέλεσμα η Χαρά, που θεωρεί ότι της ανήκει η διακυβέρνηση, να αντιδράσει απότομα και η αντίδρασή της αυτή να οδηγήσει τα δύο αισθήματα (Χαρά και Λύπη) στο κέντρο μακρόχρονης μνήμης, όπου κινδυνεύουν να διαγραφούν πέφτοντας στη χωματερή των αναμνήσεων. Και εδώ η μεταφορά τους είναι μία κυριολεκτική κάθοδος, μέσα από έναν μακρύ σωλήνα, τον οποίο δεν μπορούν να ανέβουν ανάποδα, καθιστώντας ακόμα πιο δύσκολη την προσπάθειά τους, καθώς πρέπει να κινηθούν μέσα από ένα κόσμο άγνωστο, ο οποίος συνεχώς καταρρέει.

Και στις δύο ταινίες οι καταστάσεις που συμβαίνουν στους χαρακτήρες και τους οδηγούν στην πτώση είναι αυτές που ορίζουν την ιστορία, αυτό που ονομάζουμε premise ή logline. Στην πρώτη περίπτωση το premise είναι: «Ένας πετυχημένος πυγμάχος χάνει τα πάντα και πρέπει να παλέψει ενάντια στο σύστημα και στον εαυτό του για να κερδίσει την αγαπημένη του κόρη, αλλά και την αξιοπρέπειά του». Στη δεύτερη είναι: «Όταν η Χαρά εξορίζεται στο χώρο μακρόχρονης μνήμης, πρέπει να βρει το δρόμο για να γυρίσει πίσω, έτσι ώστε να βοηθήσει τη μικρή Ράιλι να συνεχίσει τη ζωή της». Και στις δύο περιπτώσεις αυτό που θα παρακολουθήσουμε είναι η απάντηση στο ερώτημα «θα τα καταφέρει;»

Μετά την πτώση του χαρακτήρα αρχίζει η άνοδος. Στην πρώτη ταινία ο Γολγοθάς που έχει να ανέβει ο χαρακτήρας οπτικοποιείται με τη μορφή της σκάλας που πρέπει να ανέβει για να μπει στο επαρχιακό γυμναστήριο όπου ζητάει βοήθεια από τον ιδιοκτήτη του. Στη δεύτερη από το σωλήνα ανόδου. Παρόμοιες οπτικοποιήσεις, σεναριακά τρικ που περνάνε στο ασυνείδητο του θεατή. Για να είμαι ειλικρινής, προτιμώ το δεύτερο, καθώς είναι ακριβώς η αντίθετη πορεία, λειτουργώντας περισσότερο ως λογικό επακόλουθο, ενώ στο πρώτο ο συμβολισμός είναι προφανής και σχηματικός. Ο ήρωας πρέπει να ανέβει μία σκάλα που δεν υπήρχε πριν. Η αλήθεια είναι ότι η σκάλα υπήρχε, αλλά ο χαρακτήρας δεν την έβλεπε, και η αλαζονεία του (και στις δύο περιπτώσεις) οδήγησε στην κάθοδο της.

Οι ομοιότητες στις δύο ιστορίες σταματούν εδώ, καθώς οι δύο σεναριογράφοι επιλέγουν διαφορετικό τρόπο για να οδηγήσουν τους ήρωές τους στην άνοδο. Στο “Southpaw” ο βασικός ήρωας ζητάει βοήθεια από έναν προπονητή που έχει ένα μικρό γυμναστήριο στο οποίο προπονούνται κατά κύριο λόγο μικρά παιδιά. Ο προπονητής θα είναι ο «μέντορας» του χαρακτήρα, αυτός που έχει προπονήσει τον μοναδικό πυγμάχο που τον είχε νικήσει, άσχετα αν τελικά ο ίδιος πήρε τη νίκη στα σημεία, αφού ο προηγούμενος μάνατζέρ του λάδωσε τους διαιτητές. Επίσης ο προπονητής έχει «χαλασμένο» το αριστερό του μάτι. Στην πρώτη σκηνή ο βασικός ήρωας έχει ένα έντονο κόψιμο από χτύπημα στο αριστερό του μάτι, έτσι ήρωας και προπονητής σχηματοποιούνται ως χαρακτήρες – καθρέφτες, ως χαρακτήρες δηλαδή που αντιπροσωπεύουν το ίδιο πράγμα, αλλά οι διαφορές τους συνιστούν τις διαφορετικές εξελίξεις τους. Ο ένας είναι βίαιος και εγωιστής, ο άλλος είναι χαμηλών τόνων, συγκρατημένος και έξυπνος. Ο ένας ξέρει να δέχεται χτυπήματα, ο άλλος προσπαθεί να τα αποφεύγει. Όταν ο προπονητής δέχεται να αναλάβει τον πυγμάχο, τότε αρχίζει η άνοδός του, η οποία αναπόφευκτα τον οδηγεί στον τελικό αγώνα με τον πυγμάχο που ήταν υπεύθυνος για το θάνατο της γυναίκας του τον οποίο και κερδίζει εξαιτίας της αλλαγής στάσης του από δεξιόχειρας ( δεξιά γκαρ που σηματοδοτεί τη στάση με προτεταμένο αριστερό πόδι και αριστερό χέρι), σε αριστερόχειρας (με προτεταμένα δεξί πόδι και χέρι), αλλαγή που σηματοδοτεί και την αλλαγή της στάσης του απέναντι στη ζωή και την «επιστροφή στο σπίτι».

Στη δεύτερη ταινία υπάρχει επίσης ένας βοηθός της Χαράς, είναι ο φανταστικός φίλος της Ράιλι, ο οποίος βολοδέρνει στη μνήμη προσπαθώντας να διατηρηθεί στην ύπαρξή της. Είναι περισσότερο «σύμμαχος» παρά «μέντορας». Η Χαρά δέχεται τη βοήθειά του, η πορεία για το Κέντρο Ελέγχου της Ράιλι ξεκινάει με πολλά σκαμπανεβάσματα κι αυτό γιατί ο ήρωας δεν έχει πιάσει ακόμα πάτο. Η Χαρά πρέπει να καταλάβει κάτι πολύ σημαντικό: Ότι όλα τα αισθήματα και ειδικά το αντίθετό της, η Λύπη, είναι σημαντικά για την προσωπικότητα της Ράιλι. Αρνείται να το καταλάβει, γι’ αυτό και πάει όλο πιο κάτω, και λίγο πριν το φινάλε κι ενώ φαίνεται ότι θα τα καταφέρει, καταλήγει στο κατώτερο (κυριολεκτικά) σημείο της μνήμης, στη χωματερή των αναμνήσεων. Όλα μοιάζουν χαμένα, αλλά η θυσία του Φανταστικού Φίλου την οδηγεί ξανά στο χώρο των αναμνήσεων, όπου αντιλαμβάνεται ότι η Λύπη έχει την ίδια αξία με αυτή και ότι τα δύο συναισθήματα αποτελούν ένα δίπολο που στηρίζει την προσωπικότητα της Ράιλι. Στην τελική σκηνή πριν τον επίλογο η Χαρά καταφέρνει να μπει στο σωλήνα, και να «επιστρέψει σπίτι» με τη σειρά της, αφού πρώτα εξασφαλίζει ότι η Λύπη θα είναι μαζί της. Τα δάκρυα που προκαλεί η Λύπη στη Ράιλι την οδηγούν στη λύτρωση, καθώς ανακτά τα αισθήματά της και αρχίζει πάλι να απολαμβάνει τη ζωή της.

Στο “Southpaw” το ενδιαφέρον εξαντλείται στην πτώση. Δυστυχώς η άνοδος είναι προβλεπόμενη και εύκολη. Στο “Inside Out”, πτώση και άνοδος είναι εξίσου ενδιαφέρουσες, με τη μεγάλη βουτιά να γίνεται λίγο πριν το τέλος, οδηγώντας το χαρακτήρα στη συνειδητοποίηση, στη μέγιστη προσπάθεια και στην άνοδο σ’ ένα ανώτερο από την αρχή επίπεδο.

Και στις δύο περιπτώσεις φυσικά δεν έχει σημασία τόσο να ακολουθείς τους κανόνες όσο να προσφέρεις μία ενδιαφέρουσα, πρωτότυπη ιστορία που να μιλάει στην καρδιά. Απλώς οι κανόνες βοηθάνε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s